جایگاه استارتاپهای فینتک در کشورهای اسلامی
کشورهای اسلامی به دلیل تبعیت از قوانین اسلامی برای فعالیت در هر حوزهای که بهصورت جهانی شکل میگیرد فرمت اسلامی آن را نیز ایجاد میکنند این مسئله در رابطه با مسائل مالی به دلیل حساسیتهایی که دین اسلام بر حلال و حرام بودن دارد بهصورت جدیتر دنبال میشود. در حوزهی فینتک نیز با توجه به اینکه به مسائل مالی مربوط میشود در کشورهای اسلامی برنامه فینتک اسلامی دنبال میشود و گزارشهایی از عملکرد و کاربرد فینتک اسلامی نیز ارائه میشود.
در سالهای اخیر، فینتک اسلامی – که بر استفاده از فناوری برای ارائه راهحلهای مالی، محصولات، خدمات و سرمایهگذاریهای منطبق با شریعت تمرکز دارد – به تدریج شهرت پیدا کرده است. فینتک اسلامی مبتنی بر اصول شریعت است و اکوسیستم فینتک اسلامی به کاربران تضمین میدهد که داراییهایشان در صنایع ممنوعه سرمایهگذاری نخواهد شد و در نتیجه نیاز گستردهتری به سرمایهگذاریهای جایگزین را برطرف میکند. در جولای 2020، شورای مشورتی شریعت(SAC) قطعنامهای صادر کرد که تجارت و استفاده از داراییهای دیجیتال را مجاز کرد که این به عنوان یک پیشرفت مهم برای راهاندازی تسهیلات تجارت رمزنگاری مطابق با شریعت تلقی شد.
در بین کشورهای اسلامی، محیط قوی نظارتی مالیِ اسلامی مالزی، وابستگی دیجیتالی مالزیاییها، یک جامعهی قوی مالی اسلامی و تعهد دولت برای حمایت از اقتصاد اسلامی، درها را برای تبدیل شدن به یک مرکز جهانی فینتک اسلامی باز کرده است. علاوه بر این، دولت مالزی امور مالی اسلامی و اقتصاد دیجیتال را به عنوان فعالیتهای کلیدی رشد اقتصادی در چشمانداز رفاه مشترک 2030(SPV 2030) شناسایی کرده است. این موضوع باعث شده است فینتک اسلامی در مالزی رشد بالایی داشته باشد.
بر اساس دادههای چشمانداز فینتک اسلامی(IFN; Islamic Fintech Landscape)، مالزی با ۲۱ ارائهدهنده فینتک اسلامی از مجموع ارائهکنندگان فینتک در جهان، به بازار برجسته اسلامی تبدیل شده است. در پایان دسامبر 2021، تعداد اپراتورهای پلتفرم در مالزی که خدمات بازار سرمایه تامین مالی مطابق با شریعت را ارائه میکنند، از چهار به شش افزایش یافته است؛ از این رو فینتک اسلامی چشمانداز امیدوارکنندهای در بازارهای سرمایه مالزی دارد.
پس از مالزی، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، اندونزی و بریتانیا در فهرست جهانی فینتک اسلامی قرار دارند. شاخص فهرست جهانی فینتک اسلامی(GIFT) از 64 کشور تشکیل شده است که به نظر میرسد مساعدترین محیطها را برای ترویج رشد فین تک اسلامی دارند.
«SC» و صندوق توسعه سرمایه سازمان ملل(UNCDF) – از طریق برنامه مرکز سلامت مالی خود – یک برنامه نوآورانه را برای توسعه اکوسیستم فینتک اسلامی در بازار سرمایه اسلامی مالزی «ICM» راه اندازی کردهاند. «FIKRA» اولین برنامه شتاب دهنده اختصاص داده شده به راه حلهای فینتک در «ICM» مالزی، با هدف شناسایی و مقیاسبندی راهحلهای فینتک مرتبط برای حمایت از رشد استارتآپهای نوآورانه است. این کار از طریق یک محیط مشارکتی مساعد انجام میشود که آنها را با فرصتهای مربیگری، راهنماییهای قانونی، شبکهسازی و فرصتهای مالی مجهز میکند.
رقابت در بین فینتکهای اسلامی
بلومبرگ اینتلیجنس میگوید مالزی، بریتانیا و اندونزی پیشتاز این رقابت هستند و به ترتیب در رتبههای اول، دوم و سوم از نظر تعداد استارتآپهای فینتک اسلامی قرار دارند. با این حال، رقابت شدید کشورهای خاورمیانه برتری آنها را تهدید میکند.
در ماه ژانویه، بانکهای بحرینی کنسرسیومی را ایجاد کردند که هدف آن ایجاد پانزده ارائه دهنده فینتک در پنج سال است. سال گذشته، مرکز مالی بین المللی دبی(DIFC) شتاب دهندهای به نام فینتک هایو(FinTech Hive) را با هدفی مشابه راه اندازی کرد. در همین حال، ابوظبی و بحرین برای ترویج فینتک همکاری میکنند و برای فناوریهای نوظهور، بسترهای آزمایشی نظارتی، معروف به سِند باکس را توسعه دادهاند. دوبی و لندن هر دو موقعیت خوبی دارند و همکاری بین این دو فرصتهای بزرگتری ایجاد خواهد کرد.
راجا المزروعی، معاون اجرایی فینتک هایو(FinTech Hive) میگوید: «هایو کارآفرینان پیشرو در فناوری را شناسایی میکند، سپس به آنها فرصت توسعه، آزمایش و اصلاح نوآوریهای خود را با همکاری «DIFC» و مؤسسات مالی منطقهای ارائه میدهد که به رشد و شکوفایی استارت آپها کمک میکند. این بخش عمدهای از چشمانداز دبی برای تبدیل شدن به مرکز جهانی فینتک اسلامی است. با این حال، دوبی و لندن هر دو موقعیت خوبی دارند و همکاری بین این دو فرصتهای بزرگتری ایجاد خواهد کرد.»
بریتانیا بازی خود را با راهاندازی پلتفرمهای جدید مهمی مانند پلتفرم سرمایهگذاری دارایی جمعی با سرمایهگذاری جمعی آغاز کرده است که به استارتاپهای شناخته شده از جمله «InsureHalal» و «Ethos Asset Facilitation Platform» اضافه شده است. برای توسعه بیشتر این بخش، بریتانیا نیز در ژانویه یک پانل اسلامی فینتک راهاندازی کرد. هریس عرفان، رئیس این پنل و شریک در «Gateway Islamic Advisory»، میگوید: «لندن یک مرکز پیشرو در مقررات و زیرساختهای مالی اسلامی بوده است. اما در حال از دست دادن جایگاه خود به مکان هایی مانند دبی است.»
عبدالباسط بهعنوان مدیر شرکت تحقیقاتی و مشاور ایلیپسیس در رابطه با فینتک اسلامی بریتانیا میگوید: «بریتانیا از نظر مقررات و استعداد خوب است، اما از نظر سرمایه کم وزن است. ما صندوقهای بازنشستگی اسلامی و شرکتهای بیمهای نداریم که بتوانند این سرمایه را تامین کنند. اما فینتکهای بریتانیا میتوانند در کشورهای اکثرا مسلمان بودجه پیدا کنند. ما همچنین در حال بررسی چگونگی جذب سرمایه از افراد با ارزش خالص بالا و سرمایه دولتی هستیم.
از دیدگاه نهادی، بانکهای اسلامی در مقایسه با بانکهای معمولی، پتانسیل فینتک را درک نکردهاند. توصیه معمول من به آنها این است که استراتژی خود را همین الان دریافت کنید. اکنون تقاضا وجود دارد و رقابت زیاد است بنابراین در چند سال آینده شاهد محصولات فین تک اسلامی بیشتری خواهیم بود.»
نیرا محمود، مدیر عامل «Simply Sharia Human Capital»، میگوید: «لندن به عنوان قطب پیشرو فینتک اروپا دارای یک مزیت قانعکننده است، اما مالزی پیشرو در فینتک اسلامی است. دارای اولین چارچوب اقتصاد دیجیتال اسلامی است که به تامین مالی، مقررات، انطباق، تامین مالی و ایجاد یک اکوسیستم حمایتی میپردازد.»
فینتکهای معروف اسلامی
فینتکهای معروف اسلامی عبارتند از: «Wahed»، مدیر ثروت آنلاین اسلامی، و «Niyah» در بریتانیا و «Insha» در آلمان – که بانکهای اسلامی متمرکز بر بانکداری تلفن همراه هستند. برخی از نوآورانهترین و جدیدترین فینتکهای اسلامی شامل «HelloGold» مستقر در مالزی است که بر روی اولین اپلیکیشن موبایل طلایی منطبق با شریعت در جهان کار میکند.
استارتاپ «Wethaq» مستقر در عربستان سعودی از سال 2018 برای آوردن نوآوری فینتک به بازار سرمایه اسلامی کار میکند و در تلاش برای توسعه پلتفرمی است که بر ساختار و توزیع صکوک(اوراق قرضه اسلامی) متمرکز است.
در جاهایی دیگر، «IslamiChain» با استفاده از فناوری بلاک چین و هویت دیجیتال غیرمتمرکز به دنبال ایجاد مکانیسمهای تحویل شفاف و پاسخگو برای بشردوستی و بخشش دلسوزانه است.
مشکلات موجود در حوزهی فینتک اسلامی
یکی از چالشهایی که این حوزه با آن درگیر است عدم وجود آگاهی از بازار و دانش مربوط به محصولات و خدمات مبتنی بر شریعت است این مسئله در کشوری چون بریتانیا نیز وجود دارد.
آیندهی فینتک اسلامی
فین تک اسلامی هنوز در مراحل اولیه خود است، وزارت علوم، فناوری و نوآوری(MOSTI) اخیرا صندوقی را برای حمایت از فینتک اسلامی راهاندازی کرده است. علاوه بر این، مرکز بینالمللی آموزش در امور مالی اسلامی(INCEIF) و آکادمی تحقیقات شریعت بینالمللی مالی اسلامی(ISRA) ابتکاراتی را برای حمایت از ظرفیتسازی و همچنین تحقیق و توسعه در فینتک اسلامی ارائه کردهاند.
به گفته مشاوران(EY)، فناوریهای مالی که با قوانین اسلامی یا شریعت مطابقت دارند، میتوانند طی سه سال آینده به جذب 150 میلیون مشتری جدید بانکی کمک کنند. اما تحقیقات پیو اشاره میکند که تقاضا بسیار فراتر از این افزایش خواهد یافت، زیرا انتظار میرود جمعیت مسلمانان جهان از کمتر از دو میلیارد در سال 2015 به تقریباً سه میلیارد تا سال 2060 برسد.
تامین مالی اجتماعی یک فرصت مهم برای فینتک اسلامی است. این به معنای بهرهبرداری بالقوه از مجموعه چند میلیارد دلاری مالی اجتماعی اسلامی که شامل زکات، صدقه و وقف است، میشود. این خود این پتانسیل را دارد که بیش از 200 میلیارد دلار به برنامهها و پروژههای اجتماعی در سطح بین المللی کمک کند.
چندین کشور کلیدی اخیراً ابتکارات نظارتی را در فینتک اسلامی معرفی کردهاند که به ایجاد انگیزه برای رشد بخش فینتک اسلامی ملی کمک کرده است. به عنوان مثال، عربستان سعودی 9 فینتک دیگر را در سندباکس نظارتی خود قرار داده است که نشانه تعهد این کشور به رشد فینتک اسلامی عربستان است.
