بانکداری باز چیست؟ مزایا و ریسک‌‌های بانکداری باز

آیا بانکداری سنتی دیگر پاسخگو نیست؟

چرا باید برای انجام ساده‌ترین امور بانکی، زمان زیادی را در بانک‌ها صرف کنیم؟ چرا هنوز بسیاری از خدمات بانکی به شکل قدیمی و غیرهوشمند ارائه می‌شوند؟ بانکداری باز یا Open Banking پاسخی به این چالش‌هاست که نه‌تنها تجربه کاربری در خدمات مالی را متحول کرده، بلکه زمینه‌ای برای نوآوری و رقابت در صنعت بانکداری فراهم کرده است. اما آیا این تغییرات بدون ریسک است؟ در این مقاله به بررسی کامل بانکداری باز، مزایای آن و خطراتی که ممکن است به همراه داشته باشد، می‌پردازیم.

بانکداری باز چیست؟

بانکداری باز به فرآیندی اطلاق می‌شود که بانک‌ها و سایر مؤسسات مالی، داده‌های مربوط به مشتریان را جهت استفاده‌ی ارائه‌دهندگان خدمات مالی در دسترس قرار می‌دهند. در واقع بانکداری باز فراتر رفتن از سطح بانکداری سنتی است و خدمات مالی در یک فضای دیجیتال ارائه می‌شود. این مفهوم بر اساس شفافیت و همکاری بین بانک‌ها و شرکت‌های فین‌تک ایجاد شده است. در این سیستم، بانک‌ها اجازه می‌دهند مشتریان، داده‌های مالی خود را با سرویس‌دهندگان دیگر مانند اپلیکیشن‌های مدیریت مالی شخصی یا پلتفرم‌های پرداخت به اشتراک بگذارند.

شاید در نگاه اول دسترسی آزادانه به داده‌ها چندان امن به نظر نرسد و موجب ایجاد نگرانی شود؛ با این حال این فرآیند از سطحی از ایمنی برخوردار است و بانک ها به طور مؤثر زیرساختی را برای اشتراک گذاری داده های مشتریان خود با اشخاص ثالث ایجاد می‌کنند.

این گونه نیست که سیستم بانکداری باز به بانک‌ها اجازه دهد راحت‌تر اطلاعات مشتریان خود را در اختیار موسسات مالی دیگر قرار دهند. هدف کاملاً برعکس است – بانکداری باز با هدف نهایی بهبود خدمات مالی برای مشتریان در نظر گرفته شده است. و با باز کردن دسترسی به داده‌هایی که در طول تاریخ جمع‌آوری کرده‌اند، به شرکت‌های جدید و محصولات جدید اجازه می‌دهد به بازار بیایند و از این داده‌ها به روش‌های مفید و نوآورانه استفاده کنند.

نحوه فعالیت بانکداری باز

در بانکداری باز، بانک‌ها به ارائه‌دهندگان خدمات شخص ثالث، که معمولاً استارت‌آپ‌های فناوری و فروشندگان خدمات مالی آنلاین هستند، اجازه دسترسی و کنترل داده‌های شخصی و مالی مشتریان را می‌دهند. معمولاً مشتریان باید رضایت بدهند تا بانک اجازه چنین دسترسی را بدهد. سپس APIهای ارائه‌دهندگان شخص ثالث می‌توانند از داده‌های مشترک مشتری(و داده‌های مربوط به طرف‌های مالی مشتری) استفاده کنند. موارد استفاده ممکن است شامل مقایسه حساب‌ها، بررسی تاریخچه تراکنش‌های مشتری، جمع‌آوری داده‌ها در بین مؤسسات مالی شرکت‌کننده باشد و همچنین مشتریان برای ایجاد پروفایل‌های بازاریابی یا ایجاد تراکنش‌های جدید و تغییرات حساب از بانکداری باز استفاده کنند.

وعده بانکداری باز

بانکداری باز نیروی محرکه نوآوری در صنعت بانکداری است. بانکداری باز با تکیه بر شبکه می‌تواند به مشتریان خدمات مالی کمک کند تا داده های مالی خود را به طور ایمن با سایر موسسات مالی به اشتراک بگذارند. به عنوان مثال، APIهای بانکداری باز می‌توانند فرآیند گاه دشوار تغییر استفاده از سرویس حساب جاری یک بانک به بانک دیگر را تسهیل کنند. APIها همچنین می‌توانند به براساس داده‌های موجود از تراکنش‌های مشتریان به ایشان بهترین محصولات و خدمات مالی را پیشنهاد دهند، مانند پیشنهاد یک حساب پس‌انداز جدید که نرخ سود بالاتری نسبت به حساب پس‌انداز فعلی ایشان را دارد.

از طریق استفاده از حساب‌های شبکه‌ای، بانکداری باز به وام‌دهندگان کمک می‌کند تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت مالی و سطح ریسک متقاضی وام داشته باشند تا با خیال آسوده‌تری وام دهند. همچنین به متقاضیان این امکان را می‌دهند تا قبل از پرداخت وام، تصویر دقیق‌تری از امور مالی خود داشته باشند. به طور مثال هنگامی که فردی می‌خواهد یک خانه خریداری نماید برنامه‌ی بانکداری باز با استفاده از اطلاعات موجود در حساب‌شان تصویر روشنی از آنچه که‌ می‌توانند تهیه کنند ارائه می‌دهد.

بانکداری باز بانک‌های بزرگ و مستقر را مجبور می‌کند تا با بانک‌های کوچک‌تر و جدیدتر رقابت کنند، که در حالت ایده‌آل منجر به کاهش هزینه‌ها، استفاده از فناوری بهتر و ارائه‌ی خدمات کارآمدتر به مشتریان می‌شود. بانک‌ها می‌توانند از فناوری جدید برای تقویت روابط‌شان با مشتری‌ها و حفظ ایشان از طریق کمک به آن‌ها برای مدیریت امورمالی استفاده کنند.

مزایای بانکداری باز برای مشتریان و مؤسسات مالی

۱.افزایش رقابت و بهبود خدمات بانکی

بانکداری باز رقابت را در صنعت بانکداری تقویت می‌کند. شرکت‌های فین‌تک و مؤسسات مالی می‌توانند با ارائه خدمات نوآورانه و مقرون‌به‌صرفه، رضایت مشتریان را افزایش دهند. این رقابت منجر به بهبود کیفیت خدمات و کاهش هزینه‌ها می‌شود.

۲. سهولت دسترسی به خدمات شخصی‌سازی‌شده

با استفاده از بانکداری باز، مشتریان می‌توانند از اپلیکیشن‌ها و ابزارهایی استفاده کنند که بر اساس داده‌های مالی آن‌ها، خدماتی متناسب با نیازهایشان ارائه می‌دهند. به‌عنوان مثال، یک اپلیکیشن مدیریت مالی می‌تواند الگوهای خرج‌کردن شما را تحلیل کرده و راهکارهای پس‌انداز ارائه دهد.

۳. سرعت و کارایی بیشتر در تراکنش‌ها

بانکداری باز فرآیندهای پیچیده بانکی را ساده و سریع می‌کند. به‌عنوان مثال، پرداخت‌های الکترونیکی بدون نیاز به ورود دستی اطلاعات کارت بانکی انجام می‌شود، زیرا اطلاعات به صورت خودکار از طریق API منتقل می‌شوند.

۴. تسهیل نوآوری در خدمات مالی

فین‌تک‌ها و استارت‌آپ‌ها با استفاده از داده‌های بانکی و تحلیل آن‌ها، خدماتی را ارائه می‌دهند که پیش از این در بانک‌های سنتی امکان‌پذیر نبود. این موضوع باعث تحول در زمینه‌هایی مثل پرداخت‌های هوشمند، وام‌های آنلاین و سرمایه‌گذاری می‌شود.

این‌ها مزایایی هستند که بانکداری باز نه فقط برای مصرف کنندگان، بلکه برای مشاغل نیز به ارمغان می‌آورد. با ایجاد دسترسی ایمن به داده‌های بانکی مشتریان با جلب رضایت ایشان، دو اتفاق می افتد:

۱.مجموعه جدیدی از اطلاعات مالی بسیار مفید در مورد مشتریان یا کسب‌وکار ایشان وجود دارد که می‌تواند به نفع مشتریان استفاده شود.

۲.به لطف این گشودگی و رقابت، افراد می‌توانند محصولات مالی را متناسب با نیازهای خاص خود به دست آورند و احتمالاً شاهد کاهش هزینه‌ها باشند.

اهمیت بانکداری باز

اهمیت بانکداری باز در این مسئله است که مشتریان با دسترسی به داده‌ها می‌توانند خدمات بهتر و ارزان‌تری را دریافت نمایند. بانکداری باز موجب می‌شود تا رقابت گسترش پیدا کنند و بانک‌ها تلاش نمایند تا خدمات بهتری را ارائه دهند و در این بین مشتریان هستند که تصمیم می‌گیرند چه کسانی به اطلاعات ایشان دسترسی داشته باشند. با این حال باید توجه داشته باشیم که دسترسی به داده‌ها و اطلاعات می‌تواند خطراتی را داشته باشد و تامین امنیت داده‌های مشتریان یکی از چالش‌ها و فعالیت‌های دارای اهمیت بانک‌هاست.

دسترسی‌هایی که بانکداری باز ارائه می‌دهد

۱.بهبود روش‌های پرداخت

با شروع پرداخت بانکداری باز، مشاغل می‌توانند از محصولات پرداختی‌ای استفاده کنند که جریان مالی را بهبود می‌بخشد، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، نظارت بر تراکنش‌های مالی را افزایش و کلاهبرداری را کاهش می‌دهد.

۲.بهبود شرایط وام‌گیری

اگر مشتریان سابقه اعتباری زیادی نداشته باشند، ممکن است نتوانند وام مطلوب خود را دریافت نمایند. اما با بانکداری باز، وام‌دهندگان می‌توانند به داده‌های حساب بانکی مشتریان دسترسی داشته باشند و اعتبار مالی ایشان را بسنجند و به آن‌ها خدمات مالی ارائه دهند.

۳.مدیریت مالی بهتر

با دسترسی به داده‌های حساب مشتریان، تمام تراکنش‌های مالی مشتریان سنجیده می‌شود و به ایشان کمک می‌شود تا شرایط مالی بهتر را شناسایی کنند مثلا چه فعالیت‌هایی کارمزد کمتر و یا سود بیشتری دارد.

۴.تجمیع حساب

مشتریان می‌توانند تمام حساب‌های بانکی خود را در یک فضای دیجتال داشته باشند و به جای استفاده از چند مرورگر برای بررسی حساب‌های خود می‌توانند تمام حساب‌های خود را در یک فضا داشته باشند.

۵.بهبود شرایط بانک‌ها

در سیستم بانکداری باز، بانک‌ها اطلاعات مشتریان را به شرکت‌های ثالث می‌دهند همین شرایط منجربه می‌شود تا بانک‌ها تصمیم بگیرند که خدمات خود را بهبود ببخشند و ارتقا ابزارهای مدیرت مالی و قیمت‌گذاری مناسب با دیگر بانک‌ها رقابت نمایند.

۶.ایجاد ابزارهای مالی کارآمد

شرکت‌های شخص ثالث با دسترسی به اطلاعات مشتریان ابزارهای مالی‌ای را ابداع خواهند کرد که به افراد کمک می‌کند تا حساب مالی خود را به بهترین شکل مدیریت نمایند و با پیش‌بینی رویدادهای حساب مشتریان محصولاتی را به ایشان ارائه دهند که به صرفه‌جویی در هزینه‌های مشتریان کمک کنند.

۷.سیستم حسابداری خودکار

کسب‌وکارها نیز می‌توانند از سیستم حسابداری خودکار استفاده کنند به این معنا که پرداخت‌ها به‌صورت خودکار به روزرسانی می‌شوند و عملیات دستی‌ای در کار نخواهد بود.

۸.شیوه‌های جدید پرداخت

شرکت‌های شخص ثالث با دسترسی‌ای که بانک‌ها به ایشان می‌دهند از طرف مشتری پرداخت‌ها را انجام می‌دهند. در این شیوه پرداخت‌ها برای ارائه‌دهندگان خدمات راحت‌تر و و هزینه‌های تراکنش کاهش می‌یابد.

۹.حفاظت حریم خصوصی

فعالیت بانکداری باز متکی بر اشتراک داده‌ها و اطلاعات است. با این حال شرکت‌های شخص ثالث موظف هستند امنیت و حریم خصوصی مشتریان خود را حفط نمایند و مشتریان را از خطراتی که ممکن است برای ایشان ایجاد شود آگاه نمایند.

ریسک‌های بانکداری باز: آیا امنیت اطلاعات در خطر است؟

۱.نگرانی‌های امنیتی و حریم خصوصی

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در بانکداری باز، امنیت اطلاعات شخصی است. اشتراک‌گذاری داده‌های مالی با چندین ارائه‌دهنده خدمات، احتمال حملات سایبری و سوءاستفاده از داده‌ها را افزایش می‌دهد.

۲.وابستگی به فناوری و اختلالات احتمالی

بانکداری باز کاملاً وابسته به فناوری‌های دیجیتال است. هرگونه نقص فنی یا حمله سایبری می‌تواند اختلالات جدی در دسترسی به خدمات مالی ایجاد کند.

۳.عدم شفافیت در مسئولیت‌پذیری

در صورتی که داده‌های مالی مشتریان به اشتباه مورد استفاده قرار گیرد، تعیین مسئولیت میان بانک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات ثالث دشوار خواهد بود.

۴. پیچیدگی در انطباق با قوانین

در ایران، بانکداری باز باید با قوانین مرتبط با چک‌های الکترونیک و سایر مقررات مالی مطابقت داشته باشد. این موضوع ممکن است پیاده‌سازی بانکداری باز را برای برخی بانک‌ها و مؤسسات مالی پیچیده کند.

چگونه از ریسک‌های بانکداری باز جلوگیری کنیم؟

ریسک بانکداری باز با استفاده از روش‌های زیر قابل پیش بینی و پیشگیری است:

۱.ایمن‌سازی داده‌ها در همه‌ی مراحل

هر چه داده‌ها بیشتر به اشتراک گذاشته شوند، بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند. بسیار مهم است که اطمینان حاصل شود که بهترین دستورالعمل‌های حفاظت از داده‌ها استفاده می‌شود.

۲.تایید شناسه‌ها به روش‌های مختلف

اثبات شناسه یا تأیید هویت نیز یکی دیگر از راه‌های جلوگیری از کلاهبرداری است و در این زمینه باید سعی شود تا اقدامات امنیتی مانند شناسایی بیومتریک، اف‌ای 2(FA2)  انجام شود.

آیا بانکداری باز آینده بانکداری را تغییر خواهد داد؟

بانکداری باز مفهومی انقلابی است که می‌تواند تجربه کاربری در خدمات مالی را متحول کند. با این حال، اجرای موفقیت‌آمیز آن به فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم، تقویت امنیت اطلاعات و تدوین قوانین شفاف نیاز دارد. اگرچه بانکداری باز در ایران هنوز در مراحل اولیه است، اما با توجه به مزایای بی‌شماری که ارائه می‌دهد، آینده‌ای روشن برای این سیستم در کشور پیش‌بینی می‌شود. بانکداری باز فرصتی بی‌نظیر برای ارتقای کیفیت خدمات مالی و افزایش رضایت مشتریان است، اما نباید از ریسک‌ها و چالش‌های آن غافل شد. برای بهره‌برداری حداکثری از این فرصت‌ها، همکاری مؤثر میان بانک‌ها، فین‌تک‌ها و نهادهای نظارتی ضروری است.