چک الکترونیکی چیست؟ و چگونه درخواست چک الکترونیکی را ثبت کنیم؟
این روزها اخبار زیادی حول چک دیجیتال وجود دارد و از راهاندازی این چک در ایران و توسط برخی از بانکها گفته میشود اما شاید هنوز برای برخی این سئوال مطرح باشد که اصلا چک دیجیتال چیست؟ چه تفاوتهایی با چک کاغذی دارد؟ و آیا این چک اعتبار چک کاغذی را دارد؟
در یادداشت ذیل سعی میکنیم به تمام این سوالها پاسخ دهیم و تعریف و توضیحی واضح از چک دیجیتال ارائه دهیم.
تعریف چک الکترونیکی
چک الکترونیکی، شکل دیجیتال چک کاغذی است و تمام قواعدی که برای چک کاغذی وجود دارد شامل چک الکترونیکی نیز میشود. با استفاده از چک الکترونیکی پول بهصورت الکترونیکی از حساب جاری پرداختکننده برداشت میشود و به حساب جاری دریافتکننده واریز میشود. در واقع افراد به جای اینکه یک تکه کاغذ از دسته چک خود جدا کنند، از طریق چک الکترونیکی انتقال را انجام میدهند. به این صورت که در فرم مجوز چک الکترونیکی اطلاعات پرداختی مانند حساب بانکی و مجوز پرداخت و … ارائه میشود و بر اساس این اطلاعات پرداخت صورت میگیرد.
چک الکترونیکی چگونه کار میکند؟
پردازش چک الکترونیکی مشابه پردازش چک کاغذی است اما با سرعت بیشتر. به جای اینکه مشتری به صورت دستی چک کاغذی را پر کند و آن را برای کسب و کاری که باید پرداخت کند بفرستد، فناوری اجازه میدهد تا این فرآیند به صورت الکترونیکی انجام شود. چکها به بانکها اجازه میدهند از طریق یک شبکه الکترونیکی (ACH) مستقیما پول را از یک حساب به حساب دیگر منتقل کنند.
برای پردازش چک الکترونیکی چند مرحله وجود دارد:
- درخواست مجوز: قبل از انجام هر نوع معاملهای ابتدا باید از مشتری مجوز دریافت شود. این کار را می توان از طریق فرم پرداخت آنلاین، فرم سفارش امضا شده یا مکالمه تلفنی ضبط شده انجام داد.
- تنظیم پرداخت: پس از دریافت مجوز، اطلاعات پرداخت در نرم افزار پردازش پرداخت آنلاین وارد میشود.
- نهایی کردن و ارسال: هنگامی که اطلاعات به درستی در نرم افزار پرداخت وارد شد، روی «ذخیره» یا «ارسال» کلیک کرده تا فرآیند تراکنش شروع شود.
- واریز وجوه: پرداخت به صورت خودکار از حساب بانکی مشتری برداشت میشود، نرم افزار آنلاین، رسید پرداخت را برای مشتری ارسال میکند و مبلغ موردنظر به حساب بانکی مقصد واریز میشود.
نحوه پرداخت با چک الکترونیکی
چکهای الکترونیک به واسطهی اتاقهای پایاپای اتوماتیک(Automated Clearing House) که به اختصار(ACH) نامیده میشود، قابل پرداخت است. متقاضیان از طریق کارتابل خود میتوانند درخواست چک الکترونیکی را ثبت نمایند که بعد از صدور چک و تایید آن متقاضیان میتوانند چک را در کارتابلشان مشاهده نمایند و گیرنده چک بهصورت الکترونیکی درخواست پرداخت مبلغ قید شده را میدهد و یا آن را به فرد دیگری منتقل خواهد کرد.
تمام فرآیندهای مربوط به چک الکترونیکی بهصورت مجازی انجام میشود و تنها فرآیندهای مسدود کردن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت است که غیرحضوری انجام نمیشود و نیازمند مراجعهی حضوری است. برای نقد کردن چک نیز دیگر نیازی به مراجعهی حضوری نیست تنها برای انتقال چک الکترونیکی به فرد دیگری نیاز به دریافت گواهی امضای الکترونیکی است که در این صورت باید بهصورت حضوری مراجعه نمود.
چگونگی تایید امضای چک دیجیتال
امضای دستی یا کاغذی که همهی افراد برای تایید هویت خود و موافقت در قراردادها از آن استفاده میکنند، عملکردی دارد که برای همه واضح و مبرهن است، امضای الکترونیکی نیز همان کارکردهایی را داراست که امضای دستی دارد.
امضای چک الکترونیکی توسط سامانه نماد بانک مرکزی دریافت میشود. طرفین معامله که قصد دارند از چک دیجیتال استفاده نمایند باید دارای حساب بانکی باشند. در واقع این امضا هویت شخص صادرکننده چک بهشمار میرود که سامانهی بانک مرکزی آن را اعتبارسنجی و تایید کرده است. بدین صورت که امضا دیجیتال و چک به شکل الکترونیکی به بانک ارسال میشود و بانک بعد از تایید اطلاعات و احراز هویت چک را صادر مینماید.
مزایای چک الکترونیک
امنیت بالای چک الکترونیک
یکی از بارزترین ویژگی چکهای الکترونیک، امنیت بالای آن است چرا که اطلاعات آن قابل تغییر نیست. همچنین بانک مرکزی از طریق زیرساختهایش زمینهی احراز هویت و اعتبارسنجی صادرکنندگان و انتقالدهندگان چک از طریق امضای دیجیتال را فراهم میکند که همین مسئله نیز نشاندهندهی امنیت بالای چکهای دیجیتال است.
همچنین سامانه چکاد که مخفف سامانه مرکزی چک الکترونیک است و سامانه حاوی اطلاعات هویتی مشتریان بانکی که با اصطلاح نهاب شناخته میشود نیز شمارهی شناسایی ویژهای را برای هر کاربر بانکی در نظر میگیرد که امکان احراز هویت افراد را فراهم میآورد.
مفید بودن به لحاظ محیط زیستی
بحران محیط زیستی، یکی از بحرانهایی است که تمام جهانیان با آن درگیرند، صدور چک الکترونیک به جای چکهای کاغذی شاید چندان کنش مهمی به لحاظ محیط زیستی در نظر گرفته نشود اما همین عمل موجب کاهش استفادهی کاغذ میشود که تاثیری مثبت ولو اندک برای محیط زیست خواهد داشت.
صرفهجویی در زمان و سرعت بالای صدور چک
قطعا انتقال چک و رساندن چک از فردی به فردی دیگر در شکل الکترونیک آن نسبت به چک کاغذی از سرعت بالاتری برخوردار است و همین مسئله موجب صرفهجویی در زمان میشود. از طرفی چک الکترونیکی با سرعت بالاتری صادر میشود و دیگر موانع بروکراتیک برای گرفتن دسته چک وجود ندارد.
خطاهای کمتر
از آنجایی که تمام فرآیندها بهصورت خودکار انجام میشود احتمال خطا به حداقل میرسد.
هزینه های پردازش کمتر
هزینه پردازش برای چکهای الکترونیکی معمولاً کمتر از چکهای فیزیکی و کارتهای اعتباری است.
معایب چکهای الکترونیک
وابسته به اینترنت بودن چکهای الکترونیک در کنار اینکه مزیت محسوب میشود، عیب آن نیز به حساب میآید. اختلالات اینترنتی و یا از دسترس خارج شدن سرورهای بانک، دسترسی به چکهای دیجیتال و صدور آن را با مشکل مواجه میکند.
چگونه درخواست صدور چک الکترونیکی را ثبت کنیم؟
درخواست چک دیجیتال نیازمند برخوردار بودن از شرایطی است که در ذیل این شرایط نام برده شده است.
- هم صادرکننده و هم دریافتکنندهی چک باید در یکی از بانکهای کشور دارای حساب باشند.
- هر دو طرف کد شهاب داشته باشند.
- هر دو طرف دارای گواهی امضای الکترونیک صادر شده توسط سامانه نماد باشند.
- همچنین در سامانههای چک الکترونیک بانک مرکزی و سایر سامانههای مرتبط یعنی صیاد، چکاوک و ساتنا عضو باشند.
با دارا بودن این شرایط افراد میتوانند با ثبت درخواست در سامانه چک الکترونیکی، چک مدنظر خود را دریافت نمایند.
در نهایت، چک الکترونیکی یکی دیگر از جلوههای گسترش فناوری و همراهی با اینترنت است که در کنار دیگر جنبههای حوزه فینتک در حال رشد است با این حال در ایران این حوزه بسیار نوپاست و بهصورت پایلوت بانکهای تجارت، صادرات و پارسیان در حال صدور چک الکترونیک هستند.
