چه آیندهای در انتظار فینتک است و چه تاثیری بر بانکها دارد؟
فینتک یا فناوری حوزه مالی گسترش روزافزونی را تجربه کرده و تاثیراتی را در حوزهی مالی دربرداشته است. بانکها نقش مهمی در سیستم مالی دارند، بنابراین ارزیابی به موقع ریسکها و فرصتهایی که راهحلهای فینتک در واقع برای آنها ارائه میکنند ضروری است.
اغلب گفته می شود که انقلاب فینتک، بانکداری سنتی را مختل کرده است، با این حال، متخصصانی نیز وجود دارند که می گویند این انقلاب تنها سبد محصولات بانکی موجود را تقویت کرده است. حق با کیست؟
در این مقاله به نقشهای اصلی بانکها در بخش مالی میپردازیم و تاثیری که شرکتهای فین تک بر بانکها امروزه دارند را ارزیابی میکنیم.
نقش کلیدی بانکها در نظام مالی
همه ما میدانیم که بانکها برای عملکرد بخش مالی حیاتی هستند. بانکها سرمایههای افراد را جمع کرده و نگهداری میکنند و تسهیلاتی همچون دادن وام را نیز دارند. بانکها با تبدیل داراییها و بدهیها به عنوان مثال با تبدیل سپردهها به رهن و وام و ارائه خدمات معاملاتی، ثبات و گردش وجوه را در اقتصاد تضمین میکنند.
فین تک با ایجاد تغییراتی در تامین نقدینگی، رقابتی قوی برای بانکها ایجاد میکند. فینتک دریافت خدمات مالی را آسان کرده است. در حالی که بانکداری سنتی به دلیل بوروکراسی سخت خود با قوانین سختگیرانه و انتقادات زیادی مواجه است، فینتک انعطافپذیری بیشتری را ارائه میدهد و انواع راهحلهای اعتباری و پرداخت پیشرفته از جمله بلاک چین، وامدهی همتا به همتا، پلتفرمهای تامین مالی غیرمتمرکز و غیره را ارائه میدهد.
این نوآوریها میتوانند با افزایش رقابت و محو کردن مرزهای صنعت، بخش خدمات مالی را متحول کنند. فینتک دروازههای جدیدی را برای کارآفرینی و اعتبار فراهم میکند و ممکن است با ایجاد امکان دسترسی به بازارهای سهام و گزینههای سرمایهگذاری به مصرفکنندگانی که در حال حاضر از خدمات مالی کنار گذاشته شدهاند، امکان مشارکت مالی را فراهم کند و به دموکراتیزهسازی صنعت مالی کمک نماید.
همچنین میتواند انقلابی در نحوه ایجاد و ارائه محصولات و خدمات مالی شرکتهای موجود در تلاش برای رقابت ایجاد کند، مصرفکنندگان در بازارهای پیشرفته و نوظهور به دلیل راحتی و هزینه کمتر خدمات فینتک را به طور فزایندهای پذیرفتهاند.
فینتکها پتانسیل بالایی دارند و در حوزههای مختلف مالی میتوانند به فعالیت بپردازند و همچنین محصولات و خدمات بانکی جدید ارائه دهند و خدمات موجود را ارتقا دهند.
محصولات فینتک با پشتیبانی از فناوریهای پیشرفته و وجوه سرمایهگذاران، میتوانند تراکنشها را سرعت بخشند، هزینههای آن را کاهش دهند و همچنین به بانکها در جمعآوری منابع مالی لازم، افتتاح و مدیریت بیشتر پسانداز و حسابهای جاری، دسترسی به بازارهای نوظهور کمک کنند. به همین دلیل بانکداری سنتی به سادگی نمیتواند با چنین رقیب بسیار کارآمد و دارای پشتوانه خوب رقابت کند. تنها مزیتی که بانکها هنوز نسبت به فین تک دارند، سطح اعتماد مردم و نزدیکی به مشتریان خود در دنیای فیزیکی است.
با این حال، واقعیت این است که بانکها مجبور نیستند با ارائهدهندگان خدمات فینتک رقابت کنند، بلکه باید از آنها الگوبرداری کنند و فناوریها و خدمات جدید را در فرآیند خود ادغام کنند. با ادغام فینتک با بانکهای سنتی، میتوانیم بانکداری بدون شعبه را که از ابزارهای دیجیتال مختلف برای نزدیک ماندن به مشتریان استفاده میکند و کمتر به شعب آن وابسته است، استفاده کنیم.
واکنش بانکها به فینتک چگونه بوده است؟
انقلاب فینتک تغییرات مهمی را در بین بانکها برانگیخته است. آنها با اتخاذ نوآوریهای دیجیتالی مانند تراشههای هوشمند، حسگرهای بیومتریک، بانکداری بدون شعبه، هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی برای محافظت در برابر کلاهبرداری سعی کردهاند تا حدودی خود را با تغییرات حوزهی فینتک همراه سازند.
آنها همچنین چتباتها، کیف پولهای الکترونیکی و m-banking را معرفی کردهاند که آنها را قادر میسازد خدمات ایمنتر و کاربر پسندتری برای مشتریان ارائه دهند. استفاده از راهحلهای فینتک توسط بانکها تا حدی با تقلید از خدماتی که فینتکها ارائه میدهند، صورت میگیرد.
آیا فینتک بخش مالی را مختل میکند؟
از آنجایی که شرکتهای فینتک سهم بازار را از بانکهای سنتی و سایر شرکتهای فعال در خدمات مالی به دست میآورند، با کاهش سود و افزایش هزینههای عملیاتی، تهدیدی بالقوه برای ثبات بخش مالی هستند. شواهد در مورد این موضوع نسبتاً اندک است، اگرچه تحقیقات نشان میدهد که رقابت بین وام دهندگان همتا به همتا و بانکها برای دریافت پول برای تأمین مالی وامها میتواند بخش بانکی را بیثبات کند. این امر با افزایش هزینه سپردهها اتفاق میافتد که بانکها را مجبور میکند بیشتر به اشکال مخاطرهآمیز بدهی تکیه کنند، اگرچه میزان این تأثیرات کم است.
علیرغم ورود فینتک به فعالیتهای بانکها و رشد در دهه گذشته، بخش فین تک در مقایسه با بخش بانکی کوچک باقی مانده است.
تاثیر فینتک بر بانکها
بخش فینتک و صنعت بانکداری شامل گرایشهای تکنولوژیکی زیر است:
فناوریهای ابری و دادههای کلان: فناوریهای ابری دسترسی به دادهها را بدون نصب برنامههای کاربردی خاص بر روی دستگاه فراهم میکنند که به بانکها اجازه میدهد با متمرکز کردن خدمات در شبکه، محصولات خود را در هر نقطه از جهان عرضه کنند. دادههای کلان به نوبه خود، بر اساس تجزیه و تحلیل اطلاعات دیجیتال ناهمگن و سریع، پیشنهادات مشخصی را به مشتریان ارائه میدهند که منابع آن اینترنت، آرشیو اسناد شرکتی، خوانش حسگرها، دستگاهها و غیره است.
رسانههای اجتماعی و ارتباطات سیار با اپلیکیشنهای ویژه: ادغام کسبوکار بانکی با شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم میکند تا در مورد ترجیحات مشتری اطلاعاتی جمعآوری شود و از این اطلاعات برای ارائه پیشنهادات جدید به مشتریان استفاده میشود.
هوش مصنوعی در سیستمهای پرداخت: سیستمهای پرداخت، با هوش مصنوعی تنظیم میشوند و آینده پرداختها را در سطح جهانی و در هر دستگاهی تعریف میکنند. با تجزیه و تحلیل تاریخچه عملکرد، عادات خرج کردن و رفتار مشتریان، میتوانند فعالیت آنها را در آینده پیشبینی کنند و روشهای پرداخت را با کارمزد کاهشیافته پیشنهاد دهند.
دسترسی ایمن به اطلاعات مالی: بانکداری باز دسترسی ایمن به اطلاعات مالی مشتریان را فراهم میکند. یک قالب استاندارد برای فرآیند وجود دارد که توسط بانکداری باز مشخص شده است و فقط با رضایت مشتری در دسترس است. میتواند به شرکتها کمک کند تا تصویر دقیقی از وضعیت مالی مصرفکنندگان برای ارائه خدمات خود داشته باشند. همچنین، به مصرف کنندگان اجازه میدهد تا تصویر روشنی از امور مالی خود داشته باشند.
دلایل و پیش نیازهای توسعه فناوری های مالی در بخش بانکداری
توسعه فناوریهای مالی، به ویژه در پنج سال اخیر قابل توجه بوده است و از شرایط زیر ناشی میشود:
- از دست دادن اعتماد مشتری به بخش بانکداری سنتی در طول بحران مالی جهانی 2008 و مقررات سختگیرانه: اعتماد یک مقوله کاملا ضروری برای عملکرد موفق سیستم مالی است و از دست دادن آن روند توسعه فناوریهای مالی را در هر صورت اجتنابناپذیر کرده است. در این زمینه، تقاضا برای خدمات ارائه شده توسط استارتآپهای فینتک و همچنین برای بهینهسازی خدمات ناشی از کاهش سودآوری آنها به دلیل مقررات سختگیرانه وجود دارد.
- بالا بردن سطح انتظارات از خدمات ارائه شده به ویژه خدمات مالی: مصرف کننده بیشتر بر بهروزرسانی و تسریع مداوم فرآیندها، در دسترس بودن بیشتر فناوریها و راحتی بیشتر خدمات در شرایط منسوخ شدن و محدودیتهای خدمات مالی سنتی چه از نظر شکل و چه در اصل متمرکز می شود. توسعه فناوریهای پردازش اطلاعات، توسعه بخشهای فینتک مانند بلاکچین، وامدهی P2P، امتیازدهی آنلاین، تجارت الگوریتمی و غیره را تعیین کرده است.
- گسترش اینترنت موبایل، منجر به این می شود تا مشتریان برای استفاده از خدمات مورد نیاز خود از امکاناتی که تلفنهای همراه و برنامههای مختلف دارند استفاده نمایند.
- انعطاف در قوانین حوزه بانکی: قوانین حوزهی بانکی همیشه حقوق مصرفکننده را در اولویت قرار میدهند با این حال حمایت از حقوق مشتریان مانع ایجاد نوآوری و انعطاف در قوانین نمیشود. کشورهایی که قوانین مالی سختگیرانهای دارند عمدتا نمیتوانند در بخش صنعت خدمات مالی توسعه یابند.
- موفقیت شرکتهای فنی در بخشهای اقتصاد و ظهور شرکتهای موفق که بازارهای خود را به میزان قابل توجهی تغییر دادهاند و محصولات و خدمات رقابتیتری را ارائه دادهاند باعث شده است که علاقه کارآفرینان از جمله در بخش مالی ایجاد کنند.
پشتیبانی فینتک از بانکها
به طور کلی، این صنعت اشکال مختلفی از همکاری بین بانکهای کلاسیک و فینتک را به وجود آورده است. اگر مدتی پیش فینتک به عنوان یک تهدید بالقوه برای بانکها و صنعت بانکی تلقی میشد، اکنون آنها در مورد همکاری و فواید متقابل صحبت میکنند. شرکتهای فینتک میتوانند با ارائه خدمات خاص و راهحلها، مانند خدمات تجزیه و تحلیل ریسک از بانکها پشتیبانی کنند.
بانک بینالمللی بالتیک از شرکتهای فینتک به عنوان ارائه دهنده خدمات استفاده میکند. این بانک در حال حاضر در حال تغییر است و با موفقیت یک مدل تجاری جدید را اجرا میکند، بنابراین بسیاری از ایدهها و روشهای جدید باید سازگار شوند. بهطور مثال بانک بین المللی بالتیک مشتری آژانس رتبه بندی آمریکا Sigma Ratings است که از یک رویکرد پیشرفته فناوری برای ارزیابی کارآیی مدیریت و خطر جرایم مالی در سطح سازمانی استفاده میکند. در اوایل سال 2020، این شرکت همچنین ارزیابی مستقل از بانک بینالمللی بالتیک را انجام داد و خطرات سازمانهای مربوط به پیشگیری از جرایم مالی، حاکمیت، مجازاتها، فساد و شهرت را ارزیابی کرد.
فینتک چگونه بر بانکها تأثیر میگذارد؟
فناوریهای جدید در حال تغییر نحوه استفاده از خدمات بانکی و مالی فینتک هستند. بر خلاف سالهای گذشته که رقابت شدید در بازار بانکی وجود داشت، اکنون گزینههای دیگر خیلی سریع در حال تحول و ظهور هستند.
صنعت بانک سالهاست که در حال فعالیت است با این حال پایان قریب الوقوع بانکها پیشبینی شده است. بهعنوان مثال در سال 1970در ایالات متحده موسسات اعتباری بهعنوان تهدید برای بانکداری سنتی تلقی میشدند و به مرور شرکتهای بزرگ تجاری و صنعتی رشد یافتند و شروع به دریافت مجوزهای بانکی و ارائه خدمات مالی علاوه بر خدمات اصلی خود نمودند.
اما آنچه اکنون اتفاق میافتد با دورههای گذشته در مقیاس، سرعت و ماهیت جهانی متفاوت است. در جهان اکنون مقیاس نوآوریها بیسابقه است، آنها با نرخ بیسابقهای معرفی میشوند و با سهولت در سراسر جهان گسترش مییابند و مرزها را نادیده میگیرند. این نه تنها مدلهای تجاری بانکی بلکه اصول خدمات مالی را تغییر میدهد.
حوزهی فینتک اگر چه خدمات مالی را تغییر داده است و بر روی فعالیت بانکها تاثیر گذاشته است اما فعالیت فینتکها را میتوان نوعی تکمیلکنندهی فعالیت بانکها دانست. فینتکها به نوعی مکمل بانکداری کلاسیک به حساب میآید، به عنوان مثال با استفاده از دادههای موجود و ارائه خدمات به تجزیه و تحلیل دادهها کمک میکنند، زیرا دادهها امروز از طلا و نفت باارزشتر هستند و در این دوران سازمانهای دانش بنیان با آنالیز دادهها فرآیند تصمیمگیری را فراهم میکند.
سناریوهای موجود برای آینده فینتک و بانکداری
سناریوی اول: بهشت فینتکها در نظام بانکی
این سناریو ترکیب بهترین وضعیت ممکن را برای آینده نقش فینتکها در بانکداری فراهم میکند. تداوم دسترسی به اینترنت جهانی در کنار ثبات نسبی اقتصاد کشور از یک طرف و اصلاح و بهروزرسانی قوانین و مقررات بانکداری و اصلاح نظام کارمزد و تبدیل بانکداری باز به جریان اصلی صنعت بانکداری از طرف دیگر، فرصت رشد بسیار سریع فینتکها را فراهم آورده است.
بانکها با ادامه روند همکاری با استارتاپهای فینتک و سرمایهگذاری بر روی آنها در افق 1404 نقش کلیدی در تسریع روند نقش آفرینی فینتکها ایفا خواهند کرد. در این میان تغییرات نسلی و دگرگونی نیازهای مشتریان تبدیل به یکی از چالشهای بانکها و سایر نهادهای دولتی مرتبط میشود. نیازهای جدید نسل جوان، سبک زندگی و ذائقه مصرف آنها منشاء دگرگونی در نوع فینتکهای پر طرفدار شده و جهت کلی آینده این صنعت را تعیین خواهد کرد. هر چند هنوز در سطح عموم شهروندان اعتماد به فینتکها میتواند یک مسئله کلیدی باشد و در صورت عدم اعتماد به فینتکها، بانکها بخش مهمی از وظائف سنتی خود را علیرغم رشد تکنولوژی و کاهش تلاطمهای اقتصادی از دست خواهند داد.
سناریوی دوم:کوچ فینتکها
سناریوی دوم، بدترین شرایط ممکن را برای نقش فینتکها در صنعت بانکداری ایجاد خواهد کرد. در این شرایط با قطع دسترسی به اینترنت جهانی فینتکها فقط امکان رشد در ظرفیت محدود منطبق با ظرفیت داخلی را خواهند داشت. در نبود رشد اقتصادی و افزایش تلاطمهای اقتصادی در همان مقیاس داخلی نیز رشد فینتکها به سختی میسر خواهد شد. در چنین شرایطی کمتر تلاشی برای به روزرسانی قوانین و مقررات بانکداری صورت میگیرد و بانکداری باز و بانکداری در بستر شبکههای اجتماعی که تا حد زیادی متکی به اینترنت جهانی است، بسیار کمرنگ ظاهر میشود.
با وجود این تلاش بانکها برای همکاری با فینتکها و سرمایهگذاری بر روی آنها و رشد تکنولوژیهای پیشرفته چون هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء(متکی به اینترنت داخلی) کورسوی امیدی را در شکلگیری تغییرات در آینده فینتکها در صنعت بانکداری فراهم میکند. طبیعی است شرایط دشوار این سناریو تصور اصلاح در کوتاه مدت را بسیار ضعیف کرده و چنین شرایطی برنامهریزی برای افقهای بلندمدت و بیشتر از 10 سال باید در دستور کار مدیران و مسئولین ذیربط قرار گیرد.
سناریوی سوم:فینتکهای مصلوب
در این سناریو دو عامل بیرونی دسترسی به اینترنت جهانی و تلاطمهای اقتصادی در وضعیت مناسب قرار دارند و محیط مناسبی برای سرمایهگذاری بر روی فینتکها(داخلی و خارجی) و رشد آنها فراهم شده است. لیکن بانکداری باز رشد چندانی نداشته و به دلیل تداوم قوانین سنتی، قوانین و مقررات بانکداری همچنان افتان و خیزان به رونق ادامه میدهد. گرچه رشد تکنولوژی و فرصت دسترسی به اینترنت جهانی بخش در کنار رشد اقتصادی و تلاش بانکها برای همکاری با فینتکها رونق حداقلی را ایجاد کرده است، اما ضعف اساسی در قوانین و مقررات و نبود برنامه جدی از طرف دولت و بانک مرکزی برای بازنگری قوانین و مقررات مربوطه، رشد فینتک به فرآیندی دست و پاگیر تبدیل شده است.
سناریوی چهارم:فینتکهای مقاومتی
این سناریو قطع اتصال به اینترنت جهانی در مقابل توسعه بانکداری باز، کاهش تلاطمهای اقتصادی و اصلاح قوانین را درخود جای داده است. این وضعیت حکایت از شرایطی دارد که در آن قوانین و مقررات بانکداری به روز شده و با رشد اقتصادی، ظرفیت عظیمی برای رشد فینتکها و جذب سرمایهگذاری وجود دارد. همچنین تلاش بانکها برای همکاری با فینتکها به ثمر نشسته و محدودیتهای دست و پاگیر پیشین بسیار کمرنگ شدهاند.
تحولات نسلی و پویایی نیازها و خدمات مورد انتظار نسلهای جدید نیاز به بهروزرسانی سریع را برجسته کرده و قوانین بهروز شده نیز در مدت زمان کوتاهی نیاز به اصلاح و تغییر خواهند داشت. لیکن در نبود دسترسی به اینترنت جهانی امکان رشد فینتکهای قدرتمند و رقابتپذیر بینالمللی غیرممکن خواهد بود. استارتاپهای فینتک کشور در یک فضای بسته(فقط در داخل کشور) رشد خواهند کرد. بهصورت کلی، این سناریو تا حد زیادی منطبق با اقتصاد مقاومتی بوده و انتظار این است با رشد اقتصاد داخلی و اصلاح و بهروزرسانی قوانین و رشد بانکداری باز، محدویتهای فقدان دسترسی به اینترنت جهانی را کاهش دهد.
سناریوی پنجم:فینتکهای رونده(در حال رشد)
این سناریو، تداوم دسترسی به اینترنت جهانی، بهروزرسانی و اصلاح قوانین و مقررات و تبدیل بانکداری باز به جریان اصلی بانکداری در مقابل افزایش تلاطمهای اقتصادی ایران را در خود جای داده است. با این فرض(فرض اول) که وضعیت کنونی اقتصادی کشور، هم اکنون از نظر تحریمهای اقتصادی و مالی، در بدترین حالت ممکن قرار دارد. مگر اینکه افزایش تلاطمهای اقتصادی به معنای بدتر شدن شرایط اقتصادی ایران باشد(فرض دوم) که در آن صورت نه تنها وضعیت استارتاپها بلکه وضعیت کلیه کسبوکارها در خطر خواهد بود. بنابراین، وضعیت شبیه به سناریوی دوم را رقم میزند که به دلیل تشابه میبایست از لیست سناریوها حذف میگردید. لذا در این سناریو با تصور فرض اول میتوان گفت که این سناریو نزدیکترین سناریوی ممکن به شرایط موجود است و میتواند نقطهی سرنوشتسازی برای فینتکها و صنعت بانکی کشور باشد.
نتیجهگیری
انقلاب فینتک چالشی را برای بانکداری سنتی ایجاد کرده است که بانکها میتوانند از آن برای بهبود خدمات خود استفاده کنند. بانکها باید زمینههای مشترکی برای همکاری با شرکتهای فین تک پیدا کنند و راه حلهای فینتک را اتخاذ کنند. با این حال، برای اینکه این اتفاق بیفتد، بخش مالی همچنین باید بر حل چالشهای رایج ناشی از مقررات سختگیرانه برای بانکها توسط برخی شرکتهای فینتک تمرکز کند.
