نقش فینتک در بازارهای رشدیافته
آیا فناوری مالی، بازی بازارهای رشدیافته را تغییر داده است؟
چطور شد که بانک رفتن به اپلیکیشن خلاصه شد؟ چرا سرمایهگذاری دیگر به دفتر کارگزاری نیاز ندارد؟ آیا فینتک فقط یک مد فناورانه است یا تحولی واقعی در ساختار مالی؟ اینها سوالاتی هستند که با رشد بیوقفه فینتک در بازارهای پیشرفته ذهن هر کسی را درگیر میکند. در این مقاله بررسی میکنیم که فینتک چگونه در بازارهای رشدیافته نقش ایفا میکند، چه مزایایی دارد، چه چالشهایی پیشرو دارد و چه درسی میتواند برای بازارهای نوظهور مثل ایران داشته باشد.
علیرغم تأثیر کووید-19 بر اقتصاد جهانی، چرخش مداوم به سمت خدمات مالی دیجیتال و فینتک سبب شده است تا اقتصاد جهانی بتواند نسبتاً سالم از این همهگیری خارج شود. در واقع، در طی چند سال گذشته فینتک بهطور چشمگیری در تقریباً هر بخش بازار، بهویژه در حوزههای خاصی مانند ارزهای دیجیتال، گسترش یافته است.
با این حال، در سال 2022، ناامنی ژئوپلیتیکی، تورم فزاینده و عدم اطمینان به اقتصاد کلان، محاسبات بسیاری را در مورد آینده صنعت فینتک، به ویژه در بازارهای در حال رشد، تغییر داد. نرخ بهره و تورم بالا باعث افزایش سرمایه و رشد شده است.
با نگاهی به آینده، درک اینکه چگونه فینتکها میتوانند در آینده به رشد و نوآوری خود ادامه دهند، به ویژه در بازارهای نوظهور یا “در حال رشد”، ضروری خواهد بود. ترکیبی از بودجه، مدلهای کسبوکار و زیرساختهای حمایتی در قالب مقررات و آموزش است که زمینه این رشد را فراهم می کند. و رشد مستمر آنها به ویژه برای بخش تحت خدمات بازار بسیار مهم است.
مسیر بازارهای رشد بینالمللی در جشنواره فینتک 2022 سنگاپور به این موضوع پرداخته است که چگونه تنظیمکنندهها، VCها، سازمانهای توسعه و خود فینتکها میتوانند برای ادامه نوآوری و انعطافپذیری به بازار نزدیک شوند. ایدههایی که شرکتکنندگان به اشتراک گذاشتند بسیار ارزشمند بود و دیدگاههای بینظیر از آنچه برخی از VCهای برتر، استارتآپها و مربیان برای موفقیت در این صنعت انجام میدهند، ارائه شد.
فینتک چگونه ساختار خدمات مالی را در بازارهای رشدیافته تغییر داده است؟
دیجیتالی شدن فرآیندها
در بازارهایی مانند آمریکا، بریتانیا، سوئد و سنگاپور، فینتکها فرآیندهایی مثل افتتاح حساب، احراز هویت، اعطای تسهیلات و حتی مدیریت سرمایهگذاری را کاملاً دیجیتالی کردهاند. این تحول نهتنها سرعت و دقت را افزایش داده بلکه دسترسی اقشار مختلف جامعه به خدمات مالی را هم تسهیل کرده است.
رقابت با نهادهای سنتی
فینتکها با ارائه خدمات مالی سریعتر، ارزانتر و شفافتر، نهادهای مالی سنتی را مجبور به بازنگری در مدلهای کسبوکارشان کردهاند. امروز بانکهای بزرگ یا با فینتکها همکاری میکنند یا خودشان دست به توسعه خدمات دیجیتال زدهاند.
ظهور بانکداری باز
در بسیاری از بازارهای رشدیافته، بانکداری باز (Open Banking) به کمک APIها امکان تبادل اطلاعات بین بانکها و فینتکها را فراهم کرده. این همکاریها موجب خلق تجربه کاربری بهتر، خدمات شخصیسازیشدهتر و رشد اقتصاد دیجیتال شدهاند.
سرمایهگذاری پر ریسک در فینتک
بودجه VC در دهه گذشته بی سابقه بوده است. با توجه به نرخ های بهره پایین و پول ارزان، سرمایه گذاری خطرپذیر در سال 2021 بیش از دو برابر شد و به 621 میلیارد دلار در سطح جهانی رسید و به طور چشمگیری از رکورد 294 میلیارد دلاری سال قبل فراتر رفت. فینتک با بیش از 140 میلیارد دلار سرمایهگذاری جهانی تنها در این بخش در سال 2021 مستثنی نبود.
در سال 2022، وضعیت به سرعت تغییر کرد. با شروع افزایش نرخ بهره و تورم در سراسر جهان، صنعت سرمایهگذاری خطرپذیر دچار رکود شد. در نتیجه، سرمایهگذاری ریسکپذیر جهانی تقریباً 60 درصد از اوج خود یعنی 178 میلیارد دلار در سهماهه چهارم 2021 به 75 میلیارد دلار در سهماهه سوم 2022 کاهش یافت. ارزشگذاریها نیز آسیب دیدند و شرکتهایی مانند Stripe و Klarna در سال 2022 به ترتیب شاهد کاهش 28 درصدی و 85 درصدی ارزشگذاری بودند.
در حالی که ممکن است دوران پیشرفت بخش فینتک در حال پایان باشد، دلیلی برای خوشبینی نسبت به این بخش جدید برای صنعت وجود دارد.
اساساً، این پانل نشان داد که اصول اولیه آنچه VCها به دنبال آن هستند تغییر نکرده است: پایداری، محصول، تیم، سرمایه و استراتژی. مطمئناً، این باید در چارچوب یک محیط اقتصاد کلان چالش برانگیزتر با عدم قطعیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی قرار گیرد، که باعث می شود VCها بیشتر از طریق سرمایه گذاری فکر کنند و روی آن اصول تمرکز کنند.
مزایای اصلی فینتک در بازارهای رشدیافته
شمول مالی واقعی
فینتک توانسته گروههایی را که پیشتر به خدمات بانکی دسترسی نداشتند، وارد سیستم مالی کند؛ از مهاجران گرفته تا کسبوکارهای خرد و فریلنسرها.
تسهیل سرمایهگذاری و مدیریت مالی شخصی
با ظهور پلتفرمهای robo-advisor، افراد بدون نیاز به دانش تخصصی میتوانند به سادگی سبد سرمایهگذاری تشکیل دهند. اپلیکیشنهایی مثل Robinhood یا Acorns مدیریت مالی را برای عموم ساده کردهاند.
افزایش شفافیت و کنترل شخصی
کاربران اکنون بهراحتی میتوانند تراکنشها، اعتبار خود، بدهیها و داراییهایشان را در یک داشبورد جامع ببینند و تصمیمهای مالی هوشمندانهتری بگیرند.
آموزش و سواد مالی مصرفکننده و SME
علیرغم پیشرفتهایی که در رفع شکاف شمول مالی صورت گرفته است، بخش قابل توجهی از جمعیت آسیا هنوز به خدمات مالی سنتی دسترسی ندارند. این چالش در بازارهای نوظهور همسایه کمی جدیتر است. بر اساس آخرین دادههای پایگاه داده بانک جهانی Findex، تقریباً نیمی از جمعیت اندونزی و فیلیپین هنوز با کمبود بانک مواجه هستند.
دیجیتالی شدن سریع اخیر هم بر مصرف کنندگان و هم بر SME ها تأثیر میگذارد. همانطور که لارنس لو، مدیر عامل و رئیس گروه بانکداری تجاری برای بانک متحد خارج از کشور سنگاپور (UOB) توضیح داد، “امروزه برای SMEها، دیجیتالی شدن نه تنها از نظر سواد مالی خالص اهمیت دارد، بلکه آموزش نحوه رفتار با مصرفکننده نیز دارای اهمیت است. با توجه به اینکه COVID واقعاً کار را برای SMEها، به ویژه آنهایی که وابسته به یک مکان حضوری هستند دشوار کرده است، توانایی آنها برای اداره تجارت خود در فضای آنلاین بسیار مهم است.”
برای بسیاری از شرکتهای کوچک و متوسط در سنگاپور و در سراسر منطقه، دیجیتالی شدن یک چالش بزرگ بود. برای سازمانهای بزرگتر مانند فروشگاههای خردهفروشی بزرگ، این تغییر چندان چشمگیر نبود، زیرا بسیاری از آنها قبلاً پلتفرمهای آنلاین داشتند، اما برای سایرین، بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط این چالش مهمی بود.
آموزش مالی نیز بسیار مهم است، به ویژه درک ریسک اساسی موجود در محصولات. وقتی دسترسی به سرمایه را در اختیار کسانی قرار می دهید که به آن نیاز دارند، همچنین باید درک درستی از نحوه مدیریت ریسک آن سرمایه، نحوه سرمایهگذاری آن سرمایه، نحوه پیشرفت آن وجود داشته باشد.
چالشهای پیشروی فینتک در بازارهای توسعهیافته
ریسکهای امنیتی و حریم خصوصی
با افزایش تراکنشهای دیجیتال، خطرات امنیتی هم بالا رفتهاند. نشت اطلاعات مالی یا سوءاستفاده از دادههای کاربران از مهمترین دغدغههاست.
رگولاتوری پیچیده
فینتکها باید خود را با قوانین مختلف و متغیر همگام کنند. مثلاً در اتحادیه اروپا، قوانین GDPR روی استفاده از دادهها تأثیر زیادی گذاشته است.
ادغام با سیستمهای سنتی
هنوز بسیاری از خدمات فینتک به زیرساختهای قدیمی وابستهاند. ادغام این سیستمها با فناوریهای نو به منابع و زمان زیادی نیاز دارد.
جایگاه ایران در این روند: فرصت یا تهدید؟
طبق قوانین چک الکترونیک در ایران، گامهایی برای دیجیتالی شدن فرآیندها برداشته شده. راهاندازی سامانههایی مانند صیاد، سککوک و استفاده از امضای دیجیتال نشانههایی از آغاز این مسیر هستند. اما فینتک در ایران هنوز با چالشهایی نظیر نبود قانونگذاری شفاف، محدودیتهای دسترسی به دادههای بانکی و فقدان زیرساختهای مشترک بانکی روبهروست.
فینتک در بازارهای رشدیافته، آیندهای که اکنون آغاز شده
فینتک در بازارهای رشدیافته نه فقط یک ابزار کمکی بلکه نیروی محرکهای برای بازتعریف مفهوم خدمات مالی است. از سادهسازی فرآیندها گرفته تا افزایش دسترسی و شفافیت، فینتک نقش محوری در تحول اقتصادی این کشورها ایفا کرده است. ایران نیز اگر بخواهد در مسیر توسعه مالی دیجیتال گام بردارد، باید با تسهیل قوانین، ایجاد زیرساختهای پایدار و حمایت از نوآوری، زمینه را برای رشد واقعی فینتکها فراهم کند. آینده بازارهای مالی، دیجیتال است؛ و فینتک کلید این آینده است.
چشم انداز آینده
بازارهای رشدیافته به عنوان ترکیبی از فناوری، عنصری حیاتی در داستان فینتک در آسیا هستند و صنعت مالی راهحلهای جدیدی را هم برای افراد و هم برای کسبوکارها ایجاد کرده است. در بازارهای توسعهیافته، راهحلهای جدید برای افرادی که معمولاً از قبل بانک دارند، راحتتر است. مهمتر از آن، آنها همچنین عنصری از رقابت را به ارمغان میآورند که ارائه دهندگان سنتی را به سمت ارتقای سطح پیشنهادات خود سوق می دهد.
در سالها و دهههای آینده، فینتک به شکلدهی و تکامل صنعت خدمات مالی ادامه خواهد داد. همچنین در کشورهای ثروتمندی مانند سنگاپور، جایی که مدیران به سرمایه گذاران اجازه می دهند با استفاده از سیستم پرداخت بلادرنگ PayNow پول را راحت تر جابجا کنند، افراد بیشتری وارد سیستم مالی میشوند.
مطمئناً، این پیشرفت با مشکلاتی همراه خواهد بود، زیرا بودجه VC دیگر به راحتی در دسترس نیست و چالشهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی آشکار میشوند. فینتکها باید به اصول اولیه بازگردند و به جای تکیه بر فناوریهای فانتزی اما بیاهمیت، بر ساخت راهحلهایی تمرکز میکنند که نقاط اصطکاک کلیدی را برای مشتریان حل میکند.
